منابع انسانی

انرژی سابق برای کار کردن را ندارید؟

انرژی سابق برای کار کردن را ندارید؟ شاید در حال تجربه فاز پسرفت هستید.

این مقاله بی‌حوصلگی شما در وضعیت فعلی را از نظر علمی با اصطلاحی تحت عنوان فاز پسرفت تشریح می‌کند. مثال‌هایی که در ادامه آمده است را به دقت بررسی کنید. آیا در وضعیت مشابهی قرار گرفته‌اید؟ با ما همراه باشید.

در اولین هفته‌ای که به علت بحران کرونا، خانه‌نشینی و دورکاری را تجربه می‌کردیم یکی از مدیران تحت مشاوره‌ام اظهار نظر بسیار جالبی در مورد شرایط جدید کاری کرد: “سال‌ها بود چنین انرژی برای کار کردن نداشتم!”. وقتی در مورد منبع این انرژی پرسیدم، این مدیر به آزادی غیرمعمولی اشاره کرد که در پی بحران پیش آمده بود. کار کردن از خانه و دوری از محیط کار نگرانی‌های معمول در زمینه محدودیت بودجه شرکت، انتظارات بازار و روتین روزانه را کنار زده و شرایط جدید کار همراه با آسایش و راحتی فضای خانه را به همراه آورده بود.

مدیر دیگری به من گفت که “هیچ وقت تا این میزان موثر کار نکرده است” و “وظایفش را بهتر از هر زمان دیگری انجام می‌دهد”. این مدیر بدون توقف تمامی گروه‌های ذینفع مرتبط با شرکت را مدیریت می‌کرد، با هیات اجرایی سازمان سر و کار داشت، مسائل ناگهانی را بر طرف می‌کرد و حتی با رقبای کاری و دشمنان قدیمی تعامل می‌کرد. یک مدیر اجرایی تجربه حرفه‌ای جدیدش را این‌گونه ابراز کرد: “همه‌چیز با سرعت بیشتری در حال تغییر است، اولویت‌های سازمان الان شفاف‌تر هستند، بیشتر کارمندان با انگیزه بالایی در راستای اهداف سازمان در بحران کرونا متحد شده‌اند”.

این سه اظهار نظر نشان می‌دهد که هفته اول دورکاری در اغلب موارد بسیار پر انرژی و موثر پیش رفته است. اما وقتی همان رهبرها را در هفته‌های بعد ملاقات کردم، همگی از افت سطح انرژی خود و مسائل مشارکتی تیمشان شکایت داشتند. ظاهرا آن هیجان اولیه فروکش کرده بود و مسائل شرایط کاری جدید ناگهان خسته‌کننده و پیچیده شدند. این پدیده را چطور می‌شود توضیح داد؟ در تجارب بسیارم به عنوان روان‌شناس و مشاور اجرایی، دریافته‌ام که هر بحران ازالگوی مشخص سه مرحله‌ای تبعیت می‌کند: مرحله اضطراری اولیه، فاز پسرفت و فاز بهبود.

این مقاله را  حتما مطالعه کنید: استراتژی‌های مدیریت بحران

در ادامه مراحل اساسی توسعه حرفه ای و فاز پسرفت که در طول بحران رخ می دهد مورد بررسی قرار می‌گیرد. 

مرحله اضطراری

در ابتدا و زمانی که بحران اتفاق می‌افتد، انرژی تیم افزایش پیدا کرده و عملکرد بهبود می‌یابد. در واقع تمام افراد گروه برای هدف مشخصی متحد می‌شوند. رهبران بهترین نمونه مدیریت خود را به نمایش می‌گذارند و اعضای گروه به بهترین و موثرترین روش با یکدیگر مشارکت می‌کنند. به دلیل شرایط اضطراری پیش آمده موانع کاری کم شده، فرایند تصمیم‌گیری به راحتی پیش رفته و تصمیمات با سرعتی باورنکردنی به عمل منجر می‌شود.

فاز پسرفت

ولی شرایط همیشه در حالت ایده‌آل اولیه نمی‌ماند. افراد کم‌کم از شرایط جدید خسته می‌شوند و شروع به شکایت در مورد مسائل کوچک می‌کنند. مفهوم “فاز پسرفت” از روان‌شناسی توسعه گرفته شده است و برگشت افراد به حالت کم‌انرژی را بعد از رویارویی با فشار کاری توضیح می‌دهد. این پس‌رفت در واقع یکی از واکنش‌های دفاعی ذهن در برابر ناامنی است که منطقه آسایش انسان را تهدید می‌کند.

جالب است بدانید که یافته‌های روانشناسی نشان می‌دهد که فاز پسرفت خطرناک‌ترین مرحله برای تیم کاری است. در شرایط جنگی، استرس‌بارترین شرایط برای سربازان ماموریت‌های خطرناکی که شجاعت زیادی می‌طلبد نیست بلکه لحظاتی است که در انتظار ماموریت بعد، کار خاصی انجام نمی‌دهند و ناچارا خود را با تعمیر مهمات و وظایف کم‌اهمیت سرگرم می‌کنند. گویا کسالت، نداشتن تجارب جدید و یکنواختی برای سربازان بسیار مخرب‌تر از جنگ است.

هم اکنون این “خستگی اتاق جنگ” دقیقا در مدیران و تیمشان مشاهده می‌شود. حسی کاملا واقعی و مسری است و هر روز بدتر از روز قبل شما را مورد حمله قرار می‌دهد. و متاسفانه گزیرناپذیر هم هست. درک این مرحله و عبور از آن در شرایط بحرانی برای مدیران از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. چالش پیش روی مدیران این است که از فاز پسرفت به صورت سازنده‌ای عبور کرده و تیم را به فاز بهبود برسانند. اما چگونه؟ در ادامه بخوانید!

فاز پسرفت

عبور از فاز پسرفت

گام اول این است که ببینید خودتان و تیمتان تا چه حد در این مرحله قرار گرفته‌اید! اگر مطمئن نیستید به دنبال نشانه‌های فاز پسرفت بگردید: افت انرژی، طولانی شدن فرایند تصمیم‌گیری، ایجاد اغتشاش و تعارض در تیم حتی در مورد مسائل کوچک و کم‌اهمیت. همچنین عصبی شدن افراد یا سکوت غیرعادی هم می‌تواند از علایم باشد. همچنین این نشانه‌ها و شاخص‌ها را درون خودتان هم جستجو کنید. به عنوان یک رهبر آیا از نظر روحی یا جسمی خسته هستید؟ آیا تمایل عجیبی به عقب‌نشینی از مسئولیت‌هایتان پیدا کرده‌اید؟ آیا خلق و خویتان دائم تغییر می‌کند؟

گام بعدی، پیمودن سه حرکت کلیدی برای بیرون کشیدن تیمتان از فاز پسرفت و انتقال به مرحله بهبود است.

ایجاد “روز اول کاری” جدید: ساختار تیم را به هم بزنید و از اول سازمان بدهید!

یکی از مدیرانی که می‌شناختم دقیقا در چنین مرحله‌ای گرفتار شده بود. تیم کاری او به بازده و عملکردشان در شرایط بحرانی بسیار افتخار می‌کردند که ناگهان وارد فاز پسرفت شدند. جلسات کاری به یکباره مملو از اختلاف عقاید و بحث بر سر مسائل کم‌اهمیت کاری شد. بنابراین این مدیر شروع به ایجاد تغییرات کلیدی در تیم کرد. ساختاری جدید برای تیم تعریف و نقش‌ها و جایگاه‌های جدیدی برای اعضا تعریف کرد. به یکی از کارمندان پست “مدیریت اجرایی شرایط بحرانی” داده شد و دیگری مسئول “مرحله بهبود” بود. در واقع هریک از افراد تیم مسئولیتی جدید در قبال بحران به وجود آمده داشتند.

بعد چه اتفاقی افتاد؟  افرادی که پست‌های جدید دریافت کردند ناگهان با انگیزه، پرانرژی و هدفمند شدند. همه از این که برای کارهای بیهوده وقت تلف نمی‌کردند و در دوران بحران موثر بودند، رضایت داشتند. و مدیر با خیال راحت به سر کار خود بازگشت تا به مسائل مهم‌تر سازمان رسیدگی کند.

فاز پسرفت

احساسات اعضای تیمتان را در فاز پسرفت ارزیابی کنید.

روش دیگری که رهبران به صورت موثری در طول فاز پسرفت استفاده کرده‌اند “مرحله برانگیختگی” نام دارد. هدف این روش، ایجاد محیطی امن و راحت برای تمامی اعضای تیم است تا در مورد احساسات و وضعیت رفتاری‌شان صادق باشند.

به این وضع برانگیختگی اینطور فکر کنید که درون هر کسی یک ترموستات یا کنترل درونی است که نیاز به تنظیم مجدد دارد. از خودتان شروع کنید. آیا من از نظر احساسی خیلی پر جنب و جوش هستم یا آرام و خونسرد؟ به خودتان از ۰ تا ۱۰ امتیاز دهید. امتیاز ۱۰ نشانگر عواطف اغراق‌آمیز و صفر نشان‌دهنده منفعل بودن شما است. زمانی که در حال رهبری تیم در شرایط بحران هستید، امتیاز بهینه ۸-۶ است که به معنی هوشیار و آماده عمل بودن است (ولی به صورت منطقی، نه دیوانه‌وار). در این حالت می‌توانید ثابت قدم باشید.

همین سیستم امتیازدهی باید در مورد اعضای تیم هم استفاده شود. قرارهای کاری در تیم‌هایی که از این روش استفاده می‌کنند، با سوالاتی این چنینی شروع می‌شود: “امتیاز تو امروز چقدر است؟” یا “امتیاز امروز من خیلی پایین است و حوصله کار کردن ندارم”. در بیشتر موارد ایجاد محیطی پذیرا برای اعضای تیم که به راحتی از احساسات و هیجاناتشان در کار صحبت کنند، اهمیت بالایی در این مرحله دارد و به عبور از فاز پسرفت کمک می‌کند.

مثل همیشه فراتر از کسب و کارتان را هدف بگیرید.

در شرایط بحرانی، همه از رهبران انتظار دارند که در درجه اول از ارزش‌های کسب و کارشان حفاظت کنند. اما گاهی باید فراتر از این عمل کرد. بسیاری از رهبران موفق در سراسر جهان در حال اندیشیدن در مورد چگونگی عملکرد شرکتشان در جهت رفع مسائلی که بوسیله پاندمی کرونا ایجاد شده هستند. در واقع به جای تمرکز بر آشفتگی کنونی، به پیش‌بینی آینده می‌اندیشند و این که چگونه می‌توانند بیشترین ارزش را از شرایط بحرانی کنونی تولید کنند. در روان‌شناسی بحران، به این عمل جهت‌گیری مجدد گفته می‌شود.

جهت‌گیری مجدد همان هدفی است که تیمتان را به مرحله بهبود نزدیک می‌کند. در واقع باید مسئله شما از “چگونه بحران را مدیریت کنیم” به “چگونه از بحران به موفقیت خارج شویم؟” تغییر کند. علاوه بر این، بحران حاضر نقش و ارزش مهم‌تری برای تیم شما تعریف می‌کند. در شرایط  فاز پسرفت به جای این که تمرکز صرف بر خودتان و کسب و کارتان باشد، می‌توانید عضوی موثر در بهبود وضعیت پیچیده بهداشتی، اجتماعی و اقتصادی اطراف خود باشید.

رهبری در شرایط بحرانی و فاز پسرفت

این روزها که تیمتان را در برابر بحران هدایت می‌کنید، باید بدانید که هر یک از فازهای نامبرده روش خاص خود را می‌طلبد. گاهی اوقات مراحل به دنبال هم و منظم اتفاق نمی‌افتند در این وضعیت باید انعطاف‌پذیر باشید و سایر استراتژی‌ها را در نظر بگیرید. با وقوع مرحله اولیه، باید در خط مقدم و جایگاه رهبری خود قرار بگیرید ولی زمانی که انرژی تیم فروکش کرد و به فاز پسرفت وارد شدید، کمی عقب‌نشینی کنید و از این که تیمتان در این مرحله قرار گرفته اطمینان حاصل کنید. این فاز مطلوب نیست ولی در کنار تهدیداتش فرصت‌هایی هم برای تیم شما به ارمغان می‌آورد. در واقع تعارض‌های موجود در این مرحله، با ایجاد زمینه ارزیابی استراتژیک انتظارات تیم را به واقعیت نزدیک می‌کند. تنها در این شرایط است که شما می‌توانید تیم را به سمت مرحله بهبود هدایت کرده و از دل بحران به عنوان یک تیم و سازمان قوی‌تر بیرون بیایید.


نویسندگان: مریت ودل-ودلزبورگ (Merete Wedell-Wedellsburg)

تیم تولید محتوای گروه مشاوران غزال

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: ۰ میانگین: ۰]

این مطالب را هم حتما بخوانید